Foyer Auli Uniwersyteckiej w Poznaniu po trzecim etapie przesłuchań Konkursu Wieniawskiego przypominało brzęczący ul. Zapach wilgotnych od jesiennego deszczu płaszczy mieszał się z aromatem mocnej kawy i wibrującym jeszcze w powietrzu echem finałowych akordów Concerto-Notturno Góreckiego.
Klara stała nieco z boku, oparta o marmurową kolumnę, trzymając w dłoniach filiżankę espresso. Choć miała zaledwie dwadzieścia osiem lat, jej profil w mediach na Instagramie śledziło kilkadziesiąt tysięcy osób. Ceniono ją za bezbłędny słuch, wiedzę muzykologiczną i teksty, które zamiast taniej sensacji oferowały przenikliwą, pełną szacunku analizę frazowania, barwy dźwięku i dramaturgii wykonawczej. Była zmęczona, ale poruszona – dzisiejszy wieczór przyniósł kilka interpretacji, o których zamierzała napisać dopiero w zaciszu hotelowego pokoju, ważąc każde słowo.
– No i znowu to samo, prawda? Totalna klapa.
Głos pojawił się tuż obok, zbyt głośny i zbyt pewny siebie jak na to miejsce. Mężczyzna w krzykliwej, bordowej marynarce i rozpiętej koszuli uśmiechał się z wyższością, obracając w palcach kieliszek wina. Wyglądał na kogoś, kto kupił bilet na przesłuchania wyłącznie po to, by pokazać się w odpowiednim towarzystwie.
– Słucham? – zapytała uprzejmie Klara, nie zmieniając pozycji.
– Mówię o naszych. O Polakach – rzucił z teatralnym westchnieniem, machając dłonią. – Przecież to jest dramat. Od czasów Nizioła i Pławnera nic się u nas nie zmieniło. Drewniane palce, brak temperamentu, zero słowiańskiej duszy w cantabile. Ta dziewczyna z pierwszego etapu… no jak jej tam… przecież ona kompletnie położyła staccato w Polonezie. I to ma być konkurs imienia Wieniawskiego? Wstyd na całą Europę. Gdyby Wieniawski wstał z grobu, sam połamałby im smyczki na kolanie.
Spojrzał na Klarę wyczekująco, szukając poklasku. Rozpoznał ją – widział zapewne jej twarz na branżowych portalach i liczył na to, że wciągnie ją w tanią, efektowną tyradę, którą potem będzie mógł cytować w kuluarach jako „wspólną diagnozę”.
W głowie Klary w ułamku sekundy ułożyła się cała partytura kontrargumentów. Mogła zacząć od analizy intonacyjnej w rejestrach flażoletowych, która u polskiej reprezentantki była niemal kryształowa. Mogła przypomnieć mu, że współczesna wiolinistyka dawno odeszła od XIX-wiecznego, sentymentalnego manieryzmu na rzecz precyzji architektonicznej i szacunku dla tekstu źródłowego. Mogła bez trudu wytknąć mu, że myli staccato volante ze spiccato, a zarzut o „brak temperamentu” jest jedynie wyświechtanym komunałem kogoś, kto nie odróżnia dynamiki wewnętrznej od machania ramionami na estradzie. Wiedziała na ten temat wszystko – każdą nutę, każdy niuans artykulacyjny, kontekst historyczny i napięcia harmoniczne. Słowa cisnęły się na usta, ostre i bezlitosne jak cięcie skalpela.
Zamiast tego powoli uniosła filiżankę do ust i upiła mały łyk kawy.
Przyjrzała się swojemu rozmówcy. Zobaczyła w jego oczach nie pasję do muzyki, lecz próżność; nie żal nad sztuką, lecz desperacką potrzebę zaistnienia cudzym kosztem. Zrozumiała, że jakikolwiek dialog nie byłby tu wymianą myśli, a jedynie rzucaniem pereł pod nogi kogoś, kto nie potrafiłby odróżnić Stradivariusa od tandetnej sklejki. Prawda nie miała dla niego żadnego znaczenia – liczył się tylko hałas, jaki wokół siebie robił.
Mężczyzna zmarszczył brwi, lekko zbity z tropu brakiem natychmiastowej reakcji. – No i co pani na to, pani redaktor? Nie mam racji?
Klara opuściła filiżankę. Spojrzała mu prosto w oczy – spokojnie, chłodno i bez cienia zniecierpliwienia. Na jej ustach pojawił się cień ledwo zauważalnego, uprzejmego uśmiechu.
Nie padło ani jedno słowo.
Milczała tak wymownie, że powietrze między nimi z każdą sekundą stawało się coraz gęstsze. Jej milczenie nie było bezradnością ani zakłopotaniem – było barierą nie do przebicia, spokojną demonstracją dystansu wobec ignorancji strojącej się w piórka krytyki. Mężczyzna zamrugał nerwowo, poprawił kołnierzyk, a jego pewność siebie zaczęła topnieć w tym lodowatym spokoju. Chrząknął, rzucił pod nosem coś o „braku odwagi do trudnych ocen” i szybko wycofał się w stronę szatni.
Klara odprowadziła go wzrokiem, po czym odwróciła się w stronę pustoszejącej powoli sali, gdzie wciąż jeszcze unosił się duch wielkiej muzyki. Prawdziwym potwierdzeniem klasy kobiety jest bowiem to, że mając nieskończenie wiele do powiedzenia, przed obliczem głupców zachowuje ciszę.